Ceza muhakemesinde koruma tedbirleri
Ceza muhakemesi, yalnızca suçun işlenip işlenmediğini ortaya çıkarmakla kalmaz; aynı zamanda verilecek hükmün uygulanabilir olmasını da güvence altına alır. Bu amaçların gerçekleştirilebilmesi çoğu zaman kişilerin temel hak ve özgürlüklerin

İçindekiler
Ceza muhakemesi, yalnızca suçun işlenip işlenmediğini ortaya çıkarmakla kalmaz; aynı zamanda verilecek hükmün uygulanabilir olmasını da güvence altına alır. Bu amaçların gerçekleştirilebilmesi çoğu zaman kişilerin temel hak ve özgürlüklerinin geçici olarak sınırlandırılmasını gerektirir. Bu noktada koruma tedbirleri, hem maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasına hem de hükmün kağıt üzerinde kalmamasına hizmet eden araçlar olarak ortaya çıkar.
Anayasa ve Ceza Muhakemesi Kanunu çerçevesinde düzenlenen bu tedbirler, geçici nitelikte olup kanunilik, ölçülülük ve hâkim kararı ilkelerine tabidir. Şüpheli veya sanığın aleyhine sonuç doğurabilecek durumların önüne geçmek, delillerin güvenliğini sağlamak ve yargılamanın sağlıklı yürütülmesini temin etmek amacıyla uygulanırlar. Bununla birlikte, Anayasa ile güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklere doğrudan müdahale niteliği taşıdıklarından, yalnızca kanunda açıkça öngörülen koşullar dahilinde ve sıkı denetim altında tatbik edilmeleri zorunludur.
I. KORUMA TEDBİRLERİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ
Koruma tedbirleri, henüz hüküm verilmeden önce kişilerin özgürlüklerini sınırlayan araçlardır.
- Geçicidirler; yargılama süreci sonuçlandığında ya kalkar ya da mahkûmiyet hükmüyle yaptırıma dönüşürler.
- Kanuni dayanak şarttır; Anayasa’nın 13. maddesi gereği temel haklar ancak kanunla sınırlanabilir.
- Ölçülülük ilkesi gözetilir; tedbir, ulaşılmak istenen amaca uygun ve orantılı olmalıdır.
- Hâkim kararı esastır; istisnai hallerde savcı veya kolluk da karar verebilir ancak hâkim denetimi zorunludur.
- Zorunluluk unsuru aranır; tedbirin uygulanmaması halinde gerçeğe ulaşmak imkânsız veya çok güç olacaksa başvurulur.
Bu genel çerçeve, aşağıda incelenecek her bir tedbir için de geçerlidir.
II. KORUMA TEDBİRİNDE YETKİLİ MAKAMLAR
Koruma Tedbiri | Yetkili Makam | İstisna / Açıklama |
|---|---|---|
Tutuklama | Yalnızca Yargıç/Mahkeme | – |
Adli kontrol | Yalnızca Yargıç/Mahkeme | – |
Taşınmazlara, hak ve alacaklara el koyma | Yalnızca Yargıç/Mahkeme | – |
Malvarlığı değerlerinin yönetimi amacıyla kayyım atanması | Yalnızca Yargıç/Mahkeme | – |
Avukat bürolarında arama ve el koyma | Yalnızca Yargıç/Mahkeme | – |
Şirket yönetimi için kayyım atanması | Yalnızca Yargıç/Mahkeme | – |
Gizli soruşturmacı görevlendirilmesi | Yalnızca Yargıç/Mahkeme | – |
Gözlem altına alma | Yalnızca Yargıç/Mahkeme | – |
Moleküler genetik inceleme | Yalnızca Yargıç/Mahkeme | – |
Konutta, işyerinde ve kapalı alanlarda arama | Kural olarak Yargıç | Gecikmesinde sakınca varsa C. Savcısı |
Postada elkoyma | Kural olarak Yargıç | Gecikmesinde sakınca varsa C. Savcısı |
Bilgisayarda arama, kopyalama ve elkoyma | Kural olarak Yargıç | Gecikmesinde sakınca varsa C. Savcısı |
İletişimin denetlenmesi | Kural olarak Yargıç | Gecikmesinde sakınca varsa C. Savcısı |
Teknik araçlarla izleme | Kural olarak Yargıç | Gecikmesinde sakınca varsa C. Savcısı |
Beden muayenesi ve vücuttan örnek alınması | Kural olarak Yargıç | Gecikmesinde sakınca varsa C. Savcısı |
İnternet yayınının çıkarılması / erişimin engellenmesi | Kural olarak Yargıç | Gecikmesinde sakınca varsa C. Savcısı |
Elkoyma | Kural olarak Yargıç | Gecikmesinde sakınca varsa C. Savcısı; Savcıya ulaşılamazsa Kolluk Amiri |
Konut ve işyeri dışındaki aramalar (kamuya açık alanlar) | Kural olarak C. Savcısı | Ona ulaşılamazsa Kolluk Amiri |
Gözaltı | Kural olarak C. Savcısı | Suçüstü hallerinde yetkilendirilmiş Kolluk Amiri |
Fiziki kimliğin tespiti | Yalnızca C. Savcısı | – |
Askeri mahallerde arama | Yalnızca C. Savcısı | – |
Askeri mahallerde elkoyma | Yalnızca C. Savcısı | – |
III. YAKALAMA VE GÖZALTI
III.I. Yakalama
Yakalama, hâkim veya mahkeme kararı olmaksızın, hakkında suç işlediğine dair kuvvetli iz, emare veya delil bulunan kişinin özgürlüğünün geçici olarak kısıtlanmasıdır. Uygulamada genellikle şüpheli ya da sanığın fiilen alıkonulması anlamında kullanılır. Ceza muhakemesinin sağlıklı yürütülmesi, delillerin korunması ve kaçma ihtimalinin önlenmesi amacıyla başvurulan geçici bir koruma tedbiri niteliğindedir. Suçüstü hâlinde herkes yakalama yapabilir; ayrıca, kaçma olasılığı olan veya kimliği belirlenemeyen kişiler için de bu yetki geçerlidir. Kolluk görevlileri, suçüstü hallerinde veya gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda savcıya ulaşma imkanı bulunmadığında yakalama yapabilir. Bunun yanı sıra, kamu düzenini bozan, sarhoşluk halinde başkalarına zarar veren, uyuşturucu madde bulunduran veya kimliğini ispat edemeyen kişiler de kolluk tarafından yakalanabilir.
Takibi şikâyete bağlı suçlarda kural olarak yakalama yapılamaz; ancak mağdurun çocuk, akıl veya beden hastalığı ya da güçsüzlük nedeniyle kendini koruyamayacak durumda olması halinde şikâyet aranmaksızın yakalama mümkündür. Yakalama müzekkeresiz veya müzekkereli olabilir. Müzekkeresiz yakalama, suçüstü gibi fiili durumlarda yapılırken; müzekkereli yakalama, şüpheli veya sanığın çağrıya rağmen gelmemesi halinde hâkim, mahkeme, savcı ya da kolluk tarafından düzenlenebilir. Kaçak şüpheli veya sanıklar için de yakalama emri çıkarılabilir.
Yakalanan kişi, en geç yirmi dört saat içinde hâkim önüne çıkarılmalı veya mümkün değilse sesli ve görüntülü sistemlerle ifadesi alınmalıdır. Mesai saatleri dışında yakalanan kişilerin belirlenen tarihte hazır bulunmayı taahhüt etmeleri halinde savcılık serbest bırakılmalarına karar verebilir; ancak taahhüdün yerine getirilmemesi halinde para cezası uygulanır. Yakalama kararlarına karşı, yakalanan kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi veya yakınları sulh ceza hâkimine itiraz edebilir ve başvuru 24 saat içinde sonuçlandırılır.
Yakalanan kişilere kelepçe yalnızca kaçma ihtimali veya güvenlik riski olduğunda takılabilir. Yakalama sırasında üst araması yapılarak silah veya tehlikeli eşyalar alınır; delillerin yok edilmesi engellenir. Şüpheliye yakalama sebebi, hakkındaki iddialar, susma ve avukat talep etme hakkı derhâl bildirilir. Yakalama işlemi tutanağa bağlanır, bir sureti kişiye verilir ve savcıya gecikmeksizin bildirilir. Ayrıca, kişinin belirlediği yakınına haber verilir. Cumhuriyet savcısı serbest bırakmazsa, soruşturmanın tamamlanabilmesi için gözaltı işlemi uygulanır.
III.II. Gözaltı
Gözaltına alma, Cumhuriyet savcısının kararıyla kolluk tarafından şüphelinin özgürlüğünün geçici olarak sınırlandırılmasıdır. Tutuklamadan farklı olarak hâkim kararı gerektirmeyen bu tedbir, kişinin serbest hareket etme özgürlüğünün kısıtlandığı anda başlar. Hukuken koruma tedbiri niteliğinde olan gözaltı, ceza muhakemesinin sağlıklı yürütülmesi, delillerin korunması ve şüphelinin kaçmasının engellenmesi amacıyla uygulanır. Kişisellik, araçsallık, geçicilik, görünüşte haklılık ve orantılılık ilkeleri bu tedbirin temel özellikleridir. Hukuka aykırı şekilde uygulandığında gözaltına alınan kişi tazminat talep edebilir.
Cumhuriyet savcısı, gözaltı kararı verebilmek için şüpheli hakkında somut delillerin varlığını ve soruşturma açısından gözaltının zorunlu olmasını arar. Çoğu zaman yakalama işleminden sonra verilen bu karar, şüphelinin kimlik tespiti, teşhis veya delil toplama gibi işlemler için gerekli görülebilir. Toplumsal olaylarda kamu düzenini sağlamak amacıyla bazı durumlarda kolluk amirlerine de bu yetki tanınmıştır. Çocuklar bakımından ise özel hükümler uygulanır; 12 yaşından küçükler gözaltına alınamazken, 12-18 yaş aralığında olanlar yalnızca belirli güvencelerle gözaltına alınabilir.
Gözaltı süresi bireysel suçlarda en fazla 24 saat olup, mahkemeye gönderilme için en çok 12 saatlik yol süresi eklenebilir. Toplu suçlarda bu süre, Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle her defasında bir günü geçmemek üzere en çok üç kez uzatılabilir ve toplamda dört güne kadar çıkabilir. Şiddet olaylarının yaygın olduğu durumlarda kolluk amirleri tarafından da 24 ila 48 saate kadar gözaltı kararı verilebilir. Bu sürelerin sonunda kişi serbest bırakılmazsa hâkim önüne çıkarılır.
Gözaltı kararı veya süresinin uzatılması, şüpheli, avukatı, eşi veya yakınları tarafından sulh ceza hâkimine itiraz edilebilir. Hâkim, başvuruyu evrak üzerinden inceleyerek en geç 24 saat içinde sonuçlandırır. Aynı fiil için yeni delil olmadan tekrar gözaltı kararı verilemez. Şüpheli, gözaltına alındığında bir yakınına veya belirlediği kişiye haber verilmesini talep edebilir; yabancı uyruklu ise konsolosluğuna bildirim yapılır.
Gözaltına alınan kişiler polis merkezlerinde bulunan nezarethanelerde tutulur. Kaçma ihtimali veya güvenlik riski olmadıkça kelepçe kullanılmaz. Gözaltı işlemleri savcılık denetiminde yürütülür ve usulüne uygun kayıt altına alınır. Kötü muamele veya işkence iddiaları halinde gözaltındaki kişiler tazminat davası açma hakkına sahiptir. Tüm bu süreçler, Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği hükümlerine göre düzenlenmiştir.
IV. Tutuklama ve Adlî Kontrol
IV.I. Tutuklama
Tutuklama, delillerin korunması, şüpheli veya sanığın kaçmasını önlemek gibi nedenlerle geçici olarak başvurulan bir koruma tedbiridir ve her durumda hakim kararıyla verilir. Savcının yakalama yetkisi bulunmasına karşın, tutuklama kararı verme yetkisi sadece hakimlerdedir. Soruşturma aşamasında tutuklama kararı Sulh Ceza Hakimliği tarafından, kovuşturma aşamasında ise dava açılan mahkeme tarafından verilir. Somut tutuklama nedenleri mevcut olsa da, yargılamanın adli kontrol gibi daha hafif bir tedbirle sağlanabileceği durumlarda tutuklama uygulanmaz.
Tutuklama kararı için öncelikle kuvvetli suç şüphesi gereklidir; yani şüpheli veya sanığın suçu işlemiş olduğuna dair somut ve güçlü deliller olmalıdır. Ancak bu yeterli değildir; ayrıca tutuklamayı haklı kılan bir sebep, yani kaçma ihtimali veya delilleri karartma tehlikesi gibi bir risk bulunmalıdır. Kanunda ayrıca katalog suçlar olarak adlandırılan, işlenmesi halinde kaçma veya delil karartma riski otomatik olarak kabul edilen suçlar da bulunmaktadır. Bu suçlara örnek olarak kasten adam öldürme, yağma gibi ağır suçlar verilebilir.
Tutuklama, geçici ve araçsal bir tedbirdir; esas amacı delillerin güvence altına alınması ve yargılamanın sağlıklı yürütülmesidir. Tutuklama kararının kişisel olması gerekir; yani yalnızca suç şüphesi altında bulunan kişi hakkında uygulanabilir ve yakınları bu kapsamda değerlendirilemez. Ayrıca, tutuklama kararı orantılı olmalı, kişinin özgürlük hakkı gereksiz yere sınırlandırılmamalıdır. Tutuklama işlemi, gecikmesinde telafisi imkansız zararlar doğması halinde ve görünüşte haklılık ilkesine uygun şekilde yapılmalıdır.
Tutuklama kararının ardından şüpheli veya sanığa bazı temel hakları hatırlatılır: Avukat desteği alma, susma hakkı, lehine delil talep etme ve savunma yapma hakları bunlar arasındadır.
Karara karşı itiraz hakkı bulunur ve bu itiraz, kararın kendisine tebliğinden itibaren iki hafta içinde yapılmalıdır. İtiraz işlemi şüpheli, sanık, avukatı, yasal temsilcisi veya eşi tarafından gerçekleştirilebilir. İtirazlar ilgili sulh ceza hakimliği veya mahkemeye yapılır ve itiraz kararı belirli süreler içinde incelenir.
Tutuklama süresi, suçun niteliğine ve yargılama aşamasına göre değişmekle birlikte, soruşturma aşamasında ağır ceza mahkemesi görevine giren suçlarda en fazla iki yıl, bazı ağır suçlarda ise gerekçeyle toplam yedi yıla kadar uzatılabilir. Çocuklar için bu süreler daha kısa uygulanır. Tutuklama sebepleri ortadan kalktığında ise derhal tahliye edilmesi gerekir.
Ayrıca, tutuklamaya yönelik yakalama kararı da çıkarılabilir; bu karara karşı da itiraz hakkı bulunur.
Bazı durumlarda ise tutuklama kararı verilemez. Örneğin, işin önemi ve verilecek ceza ile orantılı değilse, sadece adli para cezası gerektiren suçlarda veya hapis cezasının üst sınırı iki yıldan az olan suçlarda tutuklama uygulanamaz. Vücut dokunulmazlığına karşı işlenen bazı suçlar ise hem tutuklama yasağı olmayan hem de katalog suçlar arasında yer almayan suçlardır; bu durumda kuvvetli suç şüphesi ve tutuklama nedeni aranır.
Tutuklama kararında kuvvetli suç şüphesinin ve tutuklama nedenlerinin varlığı, kararın ölçülü olduğu ve adli kontrolün yetersiz kalacağı somut delillerle açıklanmalı, bu gerekçeler şüpheli veya sanığa sözlü ve yazılı olarak bildirilmelidir.
Uluslararası hukukta tutuklama kararlarında üç temel koşul vardır: Tutuklama iç hukuka uygun olmalı, kişinin suç işlediğine dair makul şüphe bulunmalı ve serbest bırakılması halinde yargılamanın amacını tehlikeye atacak kaçma, delil karartma, baskı yapma veya suç işleme riskleri olmalıdır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS), tutuklama için “makul şüphe” ve “hukukiliği” esas alırken, risk koşulunu açıkça belirtmemiştir. Anayasa da, kesin mahkumiyet olmadan herkesin masum sayılacağını ve suçsuzluk karinesinin korunması gerektiğini düzenler. Medya ve kamu görevlilerinin tutuklanan kişiyi suçluymuş gibi göstermesi bu karineye aykırıdır.
AİHM, tutuklama kararlarında sadece makul şüphe değil, “ilgili ve yeterli gerekçe” de bulunmasını zorunlu kılmıştır. Bu karar, yerel mahkemelerin tutuklama gerekçelerini somut olgularla desteklemesini gerektirir. Sadece suçun katalog suçlar arasında yer alması artık yeterli olmamakta, kaçma veya delil karartma gibi somut risklerin neden adli kontrolle giderilemeyeceği de açıklanmalıdır. Bu yaklaşım, ceza muhakemesinde tutuklama rejiminde yeni bir dönemin başlangıcını simgeler.
Tutuklamada makul süre kavramı ise kesin bir zaman sınırı ile değil, somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir. Mahkeme, tutukluluk süresinin makul olup olmadığını, suçun niteliği, cezanın ağırlığı, özgürlük kısıtlamasının etkileri, yargılama süreci ve kişinin davranışları gibi kriterlerle belirler. Anayasa Mahkemesi de bu içtihatlara paralel şekilde, tutuklama süresinin makuliyetini davanın karmaşıklığı, tarafların tutumu ve yargılama sürecindeki diğer unsurlar çerçevesinde değerlendirir. Özellikle siyasi faaliyetler gibi temel haklarla bağlantılı davalarda, tutuklama tedbirinin ölçülülüğü ve gerekçelerinin yeterliliği daha titiz incelenir.
IV.II. Adlî Kontrol
Adli kontrol, tutuklama sebeplerinin varlığına rağmen, kişi özgürlüğünü daha az kısıtlayan ve tutuklamaya alternatif olarak uygulanan bir koruma tedbiridir. Amaç, şüphelinin tamamen özgürlüğünden yoksun bırakılmadan, yargılamanın güvenli biçimde yürütülmesini sağlamaktır.
Bu kapsamda şüpheliye çeşitli yükümlülükler getirilebilir:
- Yurt dışına çıkış yasağı,
- Belirli yerlere düzenli olarak başvurma veya belirlenen adreste ikamet etme,
- Güvence yatırma,
- Elektronik kelepçe takılması,
- Belirli yerlere girememe veya imza atma zorunluluğu.
Adli kontrol, tutuklamanın orantısız ya da gereksiz görüldüğü durumlarda mahkeme tarafından tercih edilir. Böylece kişi özgürlüğü tamamen kısıtlanmadan, hem delillerin korunması hem de yargılamanın sağlıklı yürütülmesi temin edilir.
V.Zorla Getirme
Hakkında tutuklama kararı verilmesi veya yakalama emri düzenlenmesi için yeterli nedenler bulunan ya da ifade veya sorgu için çağrılan ve fakat buna uymayan şüpheli veya sanığın söz konusu işlemler için hazırda bulundurulması amacıyla çağrıyı yapan makam önüne zorla getirilmesini ifade eder. Öte yandan çağrıya rağmen gelmeyen tanık, bilirkişi, mağdur ve şikayetçinin de zorla getirilmesi mümkündür. (CMK m.146/7)
Zorla getirme kararını hakim, mahkeme veya cumhuriyet savcısıdır.( CMK m.146/4)
Kişinin ifadesi alınıncaya kadar veya sorgusu yapılıncaya kadar zorla getirme tedbiri devam edecektir.
Zorla getirme kararı şüpheli veya sanığın açıkça kim olduğunu, kendisiyle ilgili suçu gerektiğinde eşkâlini ve zorla getirilme nedenlerini içerir.
Zorla getirme kararının bir örneği şüpheli veya sanığa verilir. Zorla getirilme kararı ile çağrılan şüpheli veya sanık derhal olanak bulunmadığında yol süresi hariç en geç 24 saat içerisinde çağıran hakimin, mahkemenin veya cumhuriyet savcısının önüne götürülür ve sorguya çekilir veya ifadesi alınır. (CMK m.146/4)
VI. Arama ve El Koyma
VI.I. Arama
Arama, bir suçun işlendiğine dair somut delillerin varlığı halinde, şüpheli veya sanığın üzerinde, eşyalarında, konutunda veya işyerinde suç delillerini bulmak amacıyla gerçekleştirilen bir incelemedir. Aramanın yapılabilmesi için kural olarak hâkim kararı gereklidir. Ancak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı veya kolluk amiri de arama emri verebilir; bu kararın en geç 24 saat içinde hâkim onayına sunulması zorunludur.
Arama işlemi sırasında ölçülülük ilkesi gözetilmeli; kişinin onuru, mahremiyeti ve özel hayatı korunmalıdır. Ayrıca konut ve işyerlerinde gece araması yapılması genel olarak yasaktır; ancak suçüstü hali gibi istisnai durumlarda mümkündür.
Arama, amacına göre adli arama ve önleme araması olmak üzere ikiye ayrılır.
- Adli arama, suçun faillerini veya delillerini bulmaya yöneliktir.
- Önleme araması ise suçun işlenmesini ya da tehlikenin gerçekleşmesini engelleme amacını taşır.
Bu nedenle arama hem koruma hem de önleme tedbiri niteliği taşımaktadır.
VI.I.-a) Önleme Araması
1\. Hukuki Dayanak ve Tanım
Önleme araması; 2559 sayılı PVSK m.9 ile Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği m.18–26’da düzenlenmiştir. Yönetmeliğe göre; kamu düzeni, milli güvenlik, genel sağlık ve ahlakın korunması veya suçun önlenmesi amacıyla, hâkim kararıyla; gecikmesinde sakınca bulunan hallerde ise mülki amirin yazılı emriyle yapılabilir.
2\. Makul Sebep – Makul Şüphe Ayrımı
- Önleme aramasında aranan şart “makul sebep”tir.
- Adli aramada ise “makul şüphe” aranır; olağan kişilerin aynı yönde değerlendirme yapabilecekleri olgulara dayanır.
3\. Önleme Aramasının Yapılabileceği Yerler
PVSK m.9’a göre;
- Toplantı ve gösteri alanları,
- Sendika ve meslek kuruluşlarının genel kurulları,
- Halkın toplu bulunduğu yerler,
- Eğitim kurumlarının çevresi,
- Umuma açık yerler,
- Toplu taşıma araçları, önleme aramasına tabidir.
Konut ve kamuya kapalı işyerlerinde önleme araması yapılamaz; burada yalnızca adli arama mümkündür.
4\. Usul ve Karar Süreci
- Asıl kural hâkim kararıdır.
- Gecikmede sakınca varsa vali, kaymakam veya yetkili mülki amir yazılı emir verebilir.
- Kararda aramanın sebebi, kapsamı, yeri, zamanı ve süresi belirtilmelidir.
- Süre, makul sebebin devamıyla sınırlı olup gereksiz uzunlukta olamaz.
5\. İcra Biçimi ve Sonuçları
- Aramanın icrası bakımından adli aramadan farkı yoktur.
- Suç unsuruna rastlanırsa, elkoyma için derhal Cumhuriyet savcısından emir alınır.
- Sonuç, kararı veren makama bildirilir; ayrıca tutanak düzenlenir.
6\. İstisnai Haller (Karar Aranmayan Durumlar)
Kanun ve yönetmelikte bazı hallerde ayrıca emir veya karara gerek yoktur:
- Kamu binaları ve tesislerine giriş kontrolleri,
- Havaalanı, liman ve sınır kapılarındaki kontroller,
- Olağanüstü hal veya sıkıyönetim dönemlerinde yapılan aramalar,
- Seçimlerde silah taşıma yasağına ilişkin aramalar,
- Yangın, sel gibi acil durumlarda yapılan aramalar.
7\. Durdurma ve Yoklama Yetkisi
PVSK m.4/A ve Yönetmelik m.27’ye göre polis, makul sebep bulunması halinde kişi ve araçları durdurabilir.
- Durdurma kısa süreli olmalı, keyfiliğe yol açmamalıdır.
- Yoklama usulüyle giysi çıkarmadan kontrol yapılabilir.
- Silah veya tehlikeli eşya şüphesi varsa daha kapsamlı kontrol mümkündür; ancak elbisenin çıkarılması veya aracın görünmeyen bölümlerinin açılması istenemez.
VI.I.-b) Adli Arama
1-)Adli Aramanın Tanımı ve Şartları
Adli arama, şüpheli, sanık veya delillerin ele geçirilmesi amacıyla yapılan, özel hayat ve aile hayatının gizliliğini sınırlayan bir araştırma işlemidir. Bu işlem için aşağıdaki üç şartın birlikte bulunması gerekir:
- Gecikmesinde sakınca ya da tehlike bulunması,
- Aramanın görünüşte haklı olması (makul şüphe),
- Ölçülülük ilkesine uygun olması.
2-)Arama Yapılabilecek Yerler ve Zaman
Şüpheli veya sanığın üstü, eşyası, konutu, iş yeri gibi özel alanlarda arama yapılabilir. Arama genellikle gündüz yapılmalı, ancak suçüstü veya acil durumlarda gece de yapılabilir.
3-)Makul Şüphe ve Arama Kararı
Arama kararını verecek merciye sunulan bilgi ve emareler somut olgulara dayanmalıdır. Soyut şüpheler yeterli değildir. Arama genellikle hakim kararı ile yapılır. Gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda Cumhuriyet savcısı veya kolluk amirinin yazılı emri ile arama yapılabilir. Acil hallerde arama emri olmadan da işlem yapılabilir.
4-)Yakalama ve Üst Araması
Yakalama, kişinin özgürlüğünü kısıtlayan bir tedbirdir. Yakalamayı takiben yapılan üst araması elle yoklama şeklinde ve sınırlı olmalıdır. Kıyafetlerin tamamen çıkarılması veya beden çukurlarının aranması yasaktır.
5-) Kolluk Görev ve Yetkileri, Soruşturmanın Başlatılması: Polis, suçla karşılaştığında olay yerinde delillerin korunması ve faillerin yakalanması için derhal tedbir almalıdır. Ceza soruşturması somut ve makul şüpheye dayanarak başlar; soyut veya genel iddialarla işlem yapılamaz. Kamu görevlileri hakkında yapılan ihbarların ciddi bulgu ve belgelere dayanması gerekir.
6-) Hukuka Aykırılığın Sonuçları: Hukuka aykırı arama sonucu elde edilen deliller mahkemede dikkate alınmaz. Hukuka aykırı arama yapan görevliler ceza sorumluluğu ile karşılaşabilir. Ayrıca, hukuka aykırı aramalar nedeniyle devlet ve görevli kişiler tazminat yükümlülüğü altına girebilir.
IV.II. El Koyma
Elkoyma, suçun veya tehlikelerin önlenmesi, delillerin korunması ya da müsadereye tabi eşyanın muhafazası amacıyla, zilyedin rızası olmaksızın tasarruf yetkisinin kaldırılmasıdır. Ceza muhakemesinde elkoyma, devletin geçici hakimiyetini ifade ederken, müsadere kalıcı bir yaptırım olup yalnızca hâkim kararıyla mümkündür. Elkoyma kararını soruşturma aşamasında sulh ceza hâkimi, kovuşturmada ise davaya bakan mahkeme verir. Ancak gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı, ona ulaşılamadığı takdirde kolluk amiri yazılı emirle elkoyma yaptırabilir. Hâkim onayı 24 saat içinde alınmalı, 48 saat içinde açıklanmalıdır; aksi halde elkoyma kendiliğinden kalkar.
Elkoyma kararına karşı ilgililer her zaman hâkime başvurabilir ve bu karara itiraz edebilir. Askerî mahallerde elkoyma işlemi, Cumhuriyet savcısının nezaretinde askerî makamların katılımıyla yapılır. Arama sırasında elkonulan eşya için düzenlenen tutanakta suçun niteliği, aramanın usule uygunluğu, elkonulan eşya listesi ve mülkiyetle ilgili beyanlar yer alır. Tesadüfen elde edilen delillerde ise yeni bir yazılı emir alınması gerekir. Elkonulan belgeleri inceleme yetkisi yalnızca hâkim ve savcıya aittir; kolluk sadece suç şüphesine bakarak mühürleme yapabilir. Devlet sırrı niteliğindeki belgeler yalnızca mahkeme hâkimi tarafından incelenebilir ve yalnızca suça ilişkin kısımlar tutanağa geçirilir.
Elkonulan malvarlığı değerleri ispat aracı olarak kullanılacak ya da müsadereye konu olacaksa muhafaza edilir. Şüpheli veya sanık, istem üzerine bunları teslim etmekle yükümlüdür; kaçınma hâlinde disiplin hapsi uygulanabilir. Taşınmazlar, banka hesapları, şirket hisseleri gibi değerler de kuvvetli şüphe ve somut delillere dayanarak hâkim kararıyla elkonulabilir. Bu işlem tapu, ticaret sicili veya banka kayıtlarına şerh verilerek icra edilir. Bazı suçlarda (örneğin uyuşturucu ticareti, rüşvet, irtikap, hırsızlık, örgütlü suçlar, casusluk vb.) taşınmaz ve malvarlığına el koyma mümkündür.
Postada elkoyma da hâkim kararıyla yapılır; zarflar açılmaz, mühürlenerek savcıya teslim edilir. Uyuşturucu ticareti, silah kaçakçılığı gibi ağır suçlarda savcının talimatıyla zarflar kolluk tarafından açılabilir. Avukat bürolarında arama ve elkoyma ise yalnızca mahkeme kararıyla ve baro başkanının katılımıyla yapılabilir; avukat ile müvekkili arasındaki belgeler koruma altına alınır.
Elkonulan eşya veya malvarlığı, delil olarak saklanmasına gerek kalmadığında sahibine iade edilir; mağdura ait olanlar da aynı şekilde geri verilir. Zarara uğraması muhtemel eşyalar hâkim kararıyla elden çıkarılabilir ya da rayiç değerinin ödenmesi şartıyla sahibine verilebilir. Suçun şirket faaliyeti kapsamında işlendiğine dair kuvvetli şüphe varsa, mahkeme şirket yönetimine kayyım atayabilir.
Bilgisayarlarda arama ve elkoyma, yalnızca somut deliller ve başka türlü delil elde etme imkânının bulunmaması halinde mümkündür; tüm verilerin yedeği alınır ve şüpheliye bir kopya verilir. Gerekirse cihazlara elkonulabilir, şifre çözümü yapıldıktan sonra iade edilir. Uyuşturucu ticaretinde kullanılan araçlara da elkonulabilir; bazı şartlarla araç sahibine teminat karşılığında iade edilir, aksi halde tasfiye edilir.
Tüm bu işlemler 26.06.2015 tarihli Adlî ve Önleme Aramaları Yönetmeliği çerçevesinde düzenlenmektedir.
V. Telekomünikasyon Yoluyla İletişimin Denetlenmesi
Telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin denetlenmesi, şüpheli veya sanığın bir iletişim aracı kullanarak yaptığı görüşmelerin gizlice dinlenmesi, kayda alınması, sinyal bilgilerinin tespiti ya da iletişimin kimlerle, ne zaman ve ne kadar sürdüğünün belirlenmesi gibi işlemleri kapsar. Uygulamada teknik takip olarak da adlandırılan bu tedbir, telefon görüşmeleri yanında e-posta ve sosyal medya üzerinden yapılan haberleşmeler için de uygulanabilir. İletişimin tespiti geçmişe dönük olup, yalnızca arama kayıtları ve görüşme sürelerinin belirlenmesiyle sınırlıdır; iletişimin dinlenmesi ve kayda alınması ise geleceğe yönelik olarak yapılabilir. Sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi ise iletişim içeriğine müdahale etmeksizin, örneğin cep telefonunun hangi baz istasyonundan sinyal verdiğinin tespit edilmesi yoluyla şüphelinin yerinin belirlenmesine yöneliktir.
İletişimin tespiti, sanık veya şüpheliye yönelik olarak her suç bakımından uygulanabilirken; dinleme, kayda alma ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi yalnızca kanunda sınırlı olarak sayılan katalog suçlarda mümkündür. Bu suçlar arasında kasten öldürme, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu madde ticareti, örgütlü suçlar, rüşvet, anayasal düzene karşı suçlar ve casusluk gibi ağır suçlar yer almaktadır. Bu tedbirin uygulanabilmesi için somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin bulunması ve başka yollarla delil elde etmenin mümkün olmaması gerekir. İletişimin tespiti için bu ek şartlar aranmaz.
Tedbirin uygulanmasına soruşturma aşamasında hâkim, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde savcı; kovuşturma aşamasında ise mahkeme karar verir. Savcı tarafından verilen karar 24 saat içinde hâkim onayına sunulmazsa geçerliliğini yitirir ve elde edilen kayıtlar imha edilir. Kararlarda, şüphelinin kimliği, suçun türü, iletişim aracının bilgileri ve tedbirin süresi açıkça belirtilmek zorundadır. Süre bakımından, bireysel suçlarda iletişimin dinlenmesi ve kayda alınması en fazla üç ay, örgütlü suçlarda ise en fazla altı ay uygulanabilir.
Elde edilen kayıtlar yalnızca kanunda belirtilen katalog suçların soruşturma ve kovuşturulmasında kullanılabilir; aksi halde delil değerlendirme yasağı söz konusu olur. Böylece, hem bireylerin haberleşme özgürlüğü korunmakta hem de ciddi suçların aydınlatılabilmesi için gerekli denetim mekanizması işletilmektedir.
VI. Gizli Soruşturmacı Görevlendirilmesi
Gizli soruşturmacı atanması, kanunda belirtilen belirli ağır ve özellikle örgütlü suçların ortaya çıkarılması ile delillerin toplanması amacıyla başvurulan özel bir koruma tedbiridir. Bu kapsamda, kolluk görevlilerinden biri kimliğini gizleyerek görevlendirilir.
Gizli soruşturmacı, yalnızca görevinin gerektirdiği ölçüde faaliyette bulunabilir; suç işlemeye kışkırtma yapması kesinlikle yasaktır. Bu tedbir, Cumhuriyet savcısının talebi üzerine hâkim kararıyla ve belirli bir süreyle sınırlı olarak uygulanabilir. Böylece hem suçun aydınlatılması sağlanır hem de kişi hak ve özgürlüklerine keyfi müdahalelerin önüne geçilir.
VII. Teknik Araçlarla İzleme
Teknik araçlarla izleme, diğer bir deyişle teknik takip, şüpheli veya sanığın kamuya açık alanlardaki ya da işyerindeki faaliyetlerinin ses ve görüntü kaydıyla izlenmesi anlamına gelir ve CMK’nın 140. maddesinde düzenlenmiştir. Uygulamada “ortam dinlemesi” olarak da adlandırılan bu tedbir, yalnızca kanunda sayılan ağır suçlar açısından uygulanabilir. Konutlarda hiçbir şekilde teknik takip yapılamazken, işyerleri ve herkesin girebileceği ya da belirli koşullarda girilebilen mekânlarda bu tedbir uygulanabilir. Park, yol, alışveriş merkezi gibi kamuya açık alanlarda da şüphelinin faaliyetleri teknik araçlarla kayda alınabilir.
Tedbire başvurulabilmesi için suç işlendiğine dair somut delillere dayalı kuvvetli şüphe bulunmalı ve başka yollarla delil elde etme imkânı olmamalıdır. Kişi özgürlüğüne ciddi müdahale teşkil ettiği için tali nitelikte düzenlenen bu tedbir, hâkim kararıyla; gecikmesinde sakınca bulunan hallerde ise Cumhuriyet savcısının kararıyla uygulanabilir. Ancak savcılık kararı 24 saat içinde hâkim onayına sunulmak zorundadır; aksi halde kayıtlar derhal imha edilir.
Kararlarda şüphelinin kimliği, tedbirin hangi suça ilişkin olduğu, süresi ve somut delillere dayanan gerekçeler açıkça belirtilmelidir. Süre bakımından, bireysel suçlarda en çok üç hafta uygulanabilir ve bir hafta uzatılabilir. Örgütlü suçlarda ise toplam sekiz haftaya kadar çıkarılabilir. Gizli soruşturmacı görevlendirilmesi durumunda bu süreler bir kat artırılabilir. Tedbirin uzatılması için ilk kararla elde edilen deliller ve devam zorunluluğu gerekçelendirilmelidir; aksi halde tedbir hukuka aykırı hale gelir.
Bu şekilde teknik takip, yalnızca katalog suçlar için geçerli olup, elde edilen kayıtlar başka suçların soruşturma ve kovuşturmasında kullanılamaz. Böylece hem bireylerin özel hayatı korunmakta hem de ağır suçların aydınlatılması için gerekli imkân sağlanmaktadır.
VIII.Gözlem Altına Alma
Gözlem altına alma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 74. maddesinde düzenlenen ve şüpheli veya sanığın akıl hastası olup olmadığını, hastalığın ne zamandan beri sürdüğünü ve davranışları üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla resmi bir sağlık kurumunda özgürlüğünün kısıtlanarak incelenmesini sağlayan bir koruma tedbiridir. Bu tedbir, yalnızca amacıyla sınırlı olarak uygulanabilir. Karar verilebilmesi için, kişinin isnat edilen suçu işlediğine dair kuvvetli şüphe bulunmalı ve uzman hekim bizzat muayene ederek gözlem altına alınmayı önermelidir. Evrak üzerinden öneri yapılması geçerli değildir.
Gözlem altına alınmasına soruşturma aşamasında sulh ceza hâkimi, kovuşturma aşamasında ise mahkeme karar verir. Karar öncesinde Cumhuriyet savcısı ve sanığın müdafii dinlenir; eğer müdafii yoksa baro tarafından atanır. Ölçülülük ilkesi gereği, akıl hastalığının tespiti başka yollarla mümkünse gözlem altına alma yoluna gidilmez. Gözlem süresi üç haftayı geçemez; ancak gerektiğinde resmi sağlık kurumunun talebiyle üç haftalık ek süreler verilebilir, toplam süre üç ayı aşamaz.
Verilen karara karşı iki hafta içinde itiraz edilebilir; itiraz, kararın uygulanmasını durdurur. İtirazı değerlendiren merci, duruşma yapmaksızın karar verir, ancak gerekli görülürse savcı ve müdafii dinlenebilir. Yargıtay kararlarında da vurgulandığı üzere, gözlem altına alınma kararı için hem kuvvetli şüphe hem de uzman hekim önerisi zorunludur; aksi halde verilen raporlar hükme esas alınamaz.
IX.Moleküler ve Genetik İnceleme
CMK’nın 75 ve 76. Maddesinde öngörülen işlemlerle elde edilen örnekler üzerinde soybağının veya elde edilen bulgunun şüpheli veya sanığa ya da mağdura ait olup olmadığının tespiti için zorunlu olması hâlinde moleküler genetik inceleme yapılabilir. Alınan örnekler üzerinde bu amaçlar dışında tespitler yapılmasına yönelik incelemeler yasaktır.
Moleküler ve genetik inceleme yapılmasına ilişkin kararı sadece hakim verebilir. Kararda inceleme ile görevlendirilen bilirkişi de gösterilir. Ancak yapılan DNA analizlerinde gizlilik esastır. Gizliliğin ihlali durumunda TCK 285 yani gizliliğin ihlali suçunu işlemiş olacaktır.
X.Beden Muayenesi
5353 sayılı Kanun değişikliği ile beden muayenesi iç ve dış beden muayenesi olarak ikiye ayrılmıştır. İç beden muayenesinin hangi şartlarla yapılacağı düzenlenmiş, dış beden muayenesi için ayrıca mahkeme ya da savcılık kararı aranmayıp soruşturma ve kovuşturma makamlarının doğrudan bu işlemi yapabilmeleri kabul edilmiştir. İç beden muayenesi kapsamında ise, şüpheli veya sanığın vücudundan kan, saç, tükürük, tırnak gibi biyolojik örnekler alınabilmesi de aynı şartlara bağlanmıştır.
Kural olarak bu tür muayene ve örnek alma işlemlerine hâkim veya mahkeme karar verir. Karar, Cumhuriyet savcısının, mağdurun talebi üzerine ya da re’sen verilebilir. Ancak gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı da karar verebilir; bu durumda karar 24 saat içinde hâkim onayına sunulur ve onaylanmadığı takdirde hükümsüz sayılır, elde edilen deliller kullanılamaz. Düzenleme ile savcının bu yetkisi yalnızca soruşturma evresiyle sınırlı tutulmamıştır.
İç beden muayenesi veya örnek alma işlemleri yalnızca isnat edilen suçla ilgili delil elde etme amacıyla yapılabilir; bilimsel deney ya da veri bankası oluşturma gibi amaçlarla uygulanamaz. Ayrıca cerrahi müdahaleyi gerektirebilecek işlemlerin şüpheli veya sanığın sağlığına zarar vermemesi şarttır. Bu tür işlemlerin yalnızca hekim veya sağlık mesleği mensupları tarafından yapılabileceği belirtilmiştir. Dolayısıyla, dış beden muayenesinden farkı, yalnızca tıbbi bilgi ve yetkinlik gerektiren müdahaleleri içermesidir.
Şüpheli veya sanığın rızası bulunup bulunmaması işlemin yapılabilmesi bakımından önem taşımaz; ancak müdafii huzurunda verilen rıza halinde hâkim kararı olmaksızın muayene veya örnek alma gerçekleştirilebilir. Cinsel organlar veya anüs bölgesindeki muayeneler iç beden muayenesi sayılırken, ağız, burun ve kulak gibi vücut boşlukları bu kapsamda değerlendirilmez. Ayrıca, uygulanacak suçun kanunda öngörülen cezasının üst sınırı da dikkate alınarak bu tedbirin alanı sınırlandırılmıştır.
XI.Fizik Kimliğinin Tespiti
Bu tedbir, ceza muhakemesinde kullanılmak üzere geliştirilmiştir. PVSK’da parmak izi ve fotoğraf alma gibi tedbirlerle benzerlik taşır, fakat sadece ceza muhakemesinde uygulanabilir. Fizik kimliğinin tespiti uzman kolluk mensubu veya diş tabipi tarafından yapılacaktır.
Konusuşüpheli veya sanığın fotoğrafı, beden ölçüleri, parmak ve ayak izi, sesi ve görüntüleri gibi kimlik tespitini kolaylaştıracak özelliklerin kayda alınmasıdır.
Koşullar
- Suç, üst sınırı 2 yıl veya daha fazla hapis cezası gerektiren bir fiil olmalıdır.
- Tedbire yalnızca şüpheli veya sanık hakkında başvurulabilir.
- Kimlik tespiti için gerekli olmalı; gerekliliğe Cumhuriyet savcısı karar verir. Savcı uygun görmedikçe veriler kaydedilemez.
- CMK’ya göre bu veriler “kayda alınarak, soruşturma ve kovuşturma dosyasına konulur.”
- Tedbire ancak Cumhuriyet savcısının emriyle başvurulabilir. Gerekirse hâkim kararıyla da uygulanabilir.
XII.İnternet yayınının çıkarılması / erişimin engellenmesi
İnternetten içerik kaldırma ve erişimin engellenmesi, hukuka aykırı biçimde yayımlanan haber, yorum, fotoğraf veya videoların kişilik haklarını ya da özel hayatın gizliliğini ihlal etmesi, suç oluşturması veya kamu yararı gerektirmesi hâlinde gündeme gelen hukuki tedbirlerdir. İçeriğin kaldırılması, yalnızca içerik veya yer sağlayıcı tarafından yerine getirilebilirken; erişimin engellenmesi, hukuka aykırılığın yalnızca ilgili URL üzerinden giderilmesi mümkün olmadığında tüm siteye yönelik olarak da uygulanabilir. Bu konudaki temel düzenleme 5651 sayılı Kanun’da yer almaktadır.
Kanunda yer alan düzenlemeler çerçevesinde, internet ortamında yayımlanan içeriklerle ilgili sorumlulukların belirlenmesinde bazı kavramlar öne çıkar. İçerik sağlayıcı, internet ortamına bilgi yükleyen kişiyi; yer sağlayıcı, sitenin işletmecisi veya hosting hizmeti sunan firmayı; erişim sağlayıcı ise kullanıcılara internet erişimi temin eden şirketleri ifade eder. Bunun dışında internet kafe, otel veya okul gibi yerlerde internet hizmeti sunanlar toplu kullanım sağlayıcı olarak adlandırılır. İnternet yoluyla işlenen fiillerin kesin olarak tespitinde noterliklerce kullanılan e-tespit yöntemi önemli bir araçtır. Ayrıca erişimin engellenmesi kararlarının uygulanmasında Erişim Sağlayıcıları Birliği görev yapmakta, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ise Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu doğrudan karar verebilmektedir.
İçeriğin kaldırılması veya erişimin engellenmesi, kişilik haklarının veya özel hayatın gizliliğinin ihlali, suç işlenmesi, kamu düzeni ve yararı gibi gerekçelerle talep edilebilir. Bu noktada kişilik haklarının ihlali, haksız fiil sayılmakta ve mağdura koruma talep etme imkânı vermektedir. Mağdur, içeriğin kaldırılmasını veya erişimin engellenmesini Sulh Ceza Hakimliği’nden isteyebilir. Yetkili mahkeme mağdurun yerleşim yeri veya ilgili sitenin Türkiye’deki merkezi adresindeki Sulh Ceza Hakimliği olup, hâkim esasen sadece ilgili URL’ye yönelik engelleme kararı verir. Ancak ihlalin bu şekilde önlenemeyeceği kanaatine varılırsa sitenin tamamına erişimin engellenmesine de hükmedilebilir.
Sulh Ceza Hakimliği kararlarını Erişim Sağlayıcıları Birliği aracılığıyla erişim sağlayıcılara iletir ve kararların en geç dört saat içinde uygulanması zorunludur. Hakimlik başvuruyu duruşmasız olarak yirmi dört saat içinde sonuçlandırır. Ayrıca mevcut kararın ihlale ilişkin başka adreslere de uygulanması mümkündür. Mağdur, adının bu içeriklerle arama motorlarında ilişkilendirilmemesi talebinde de bulunabilir. İçerik sağlayıcıya ya da ona ulaşılamıyorsa yer sağlayıcıya uyarı yoluyla yapılan başvurular, hak ihlallerinin daha kısa sürede giderilmesi için öngörülmüş olup, gereği yapılmadığında bu kişiler hukuki sorumlulukla karşılaşabilir.
İnternet ortamında suç işlenmesine dair yeterli şüphe oluştuğunda, 5651 sayılı Kanun uyarınca içeriklerin çıkarılması veya erişimin engellenmesi kararı verilebilir. Bu karar soruşturma aşamasında Sulh Ceza Hakimliği tarafından, kovuşturma aşamasında ise mahkemece alınır; acil durumlarda Cumhuriyet savcısı da karar verebilir ancak bu karar 24 saat içinde hâkim onayına sunulmazsa kendiliğinden kalkar. Erişim engeli genellikle yalnızca ilgili URL’ye uygulanır, ancak ihlalin önlenemediği hallerde tüm siteye yönelik de karar alınabilir. BTK, özellikle çocukların cinsel istismarı, müstehcenlik veya fuhuş gibi suçlarda, içerik sağlayıcının yurt dışında bulunması halinde ya da gecikmesinde sakınca görülen durumlarda doğrudan erişimin engellenmesine hükmedebilir. Ayrıca şans oyunlarına dair hukuka aykırı yayınlarda, ilgili kurumlar (örneğin Milli Piyango İdaresi) da BTK aracılığıyla erişim engeli kararı alabilir.
Özel hayatın gizliliğinin ihlali durumunda mağdurlar, BTK’ya başvurarak içeriğe erişimin engellenmesini isteyebilir. Başvuruda kimlik bilgileri ve ihlalin bulunduğu URL açıkça belirtilmelidir. Bu tedbir derhâl uygulanır ve en geç dört saat içinde erişim sağlayıcılar tarafından yerine getirilir. BTK tarafından verilen kararlar sulh ceza hâkimliğinin onayına sunulur ve hâkim, başvuruyu kırk sekiz saat içinde karara bağlar; aksi halde tedbir kalkar.
Telif haklarının ihlali söz konusu olduğunda, 5846 sayılı Kanun çerçevesinde hak sahibi önce içerik sağlayıcısına başvurur; üç gün içinde ihlalin giderilmemesi halinde savcılık aracılığıyla servis sağlayıcının hizmeti durdurulur. Böylece eser sahibinin haklarının ihlali önlenmiş olur.
Bunun yanında unutulma hakkı kapsamında, bireyler güncelliğini yitiren veya artık kamu yararı taşımayan haber, görüntü ya da yazıların kaldırılmasını veya erişimin engellenmesini isteyebilir. Bu durumda ifade özgürlüğü ile kişilik haklarının korunması arasında denge gözetilir.
Kamu güvenliği, milli güvenlik, suç işlenmesinin önlenmesi veya genel sağlığın korunması gibi sebeplerle de BTK, ilgili bakanlıkların talebi üzerine içerik kaldırma veya erişim engeli kararı verebilir. Bu kararlar da sulh ceza hâkiminin onayına sunulur ve belirli sürelerle sınırlı tutulabilir.
Erişim engeli kararlarına karşı, Ceza Muhakemesi Kanunu’ndaki koruma tedbirlerine itiraz usulü uygulanır. İtiraz, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde yapılır ve başvurular, kararı veren Sulh Ceza Hakimliği’nin bir sonraki numaralı hakimliği tarafından incelenir.
İlgili makaleler
- Ceza Muhakemesi
Belediye Operasyonunda İzmir’de En İyi Ceza Avukatını Aramadan Önce: Sabah 06.00’dan Tutuklama Kararına Saat Saat Süreç
Belediyeye sabah operasyonu yapıldığında neler olur? Gözaltı, arama, ifade, sulh ceza hâkimliği ve görevden uzaklaştırma adım adım. Belediye çalışanları, yükleniciler ve aileler için kontrol listesi.
- Ceza Muhakemesi
Ağır Ceza Davası Adım Adım: İzmir’de İyi Bir Ceza Avukatı Hangi Aşamada Ne Yapar?
İfadeden istinafa kadar ağır ceza davası nasıl ilerler? Her aşamada neler olduğunu ve avukatın o aşamada tam olarak ne yaptığını sırasıyla anlattık.
- Ceza Muhakemesi
Yakınım Gece Gözaltına Alındı, İzmir’de Hangi Ceza Avukatını Aramalıyım?
Gece yarısı gelen bir telefonla yakınınızın gözaltında olduğunu öğrendiniz. İlk saatlerde ne olur, ne yapmalı, neyi yapmamalısınız? Saat saat anlattık.
Sorunuz bu makalenin konusuyla mı ilgili? Büroya ulaşın.
İletişim